Những điểm mới đáng chú ý của Chương trình Mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển, giai đoạn 2026 - 2035

Chương trình Mục tiêu quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035 được xây dựng nhằm cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; thể hiện rõ định hướng lấy con người làm trung tâm, góp phần nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững đất nước.

Là chương trình mang tính tổng thể, chiến lược dài hạn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh tình hình dân số, sức khỏe Nhân dân có nhiều biến đổi. So với các giai đoạn trước, Chương trình có nhiều điểm mới đáng chú ý, thể hiện rõ sự đổi mới về tư duy, cách tiếp cận và tổ chức thực hiện. Các nội dung này bám sát những định hướng ưu tiên có tính chất chiến lược đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đã xác định tại Nghị quyết số 72 NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân (Nghị quyết số 72 NQ/TW).

PGS Phan Lê Thu Hằng, Thư ký Ban Chỉ đạo, Phó Trưởng ban Thường trực Ban soạn thảo, Tổ trưởng Tổ biên tập xây dựng Chương trình mục tiêu Quốc gia

PGS Phan Lê Thu Hằng, Thư ký Ban Chỉ đạo, Phó trưởng ban Thường trực ban soạn thảo, Tổ trưởng Tổ biên tập xây dựng Chương trình mục tiêu Quốc gia cho biết: Nhằm đáp ứng hiệu quả với những thay đổi nhanh và ngày càng phức tạp liên quan tới công tác chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển trong tình hình mới, Chương trình Mục tiêu Quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 được xây dựng với nhiều điểm mới, được đánh giá có sự khác biệt khá lớn so với Chương trình giai đoạn 2016-2020 đó là:

Thứ nhất, Chương trình Mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 có nội hàm rộng hơn so với giai đoạn 2016-2020. Theo đó, ưu tiên trước đây thường tập trung vào việc giải quyết một số vấn đề sức khỏe ưu tiên (như phòng, chống dịch bệnh; giảm tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm; khống chế tốc độ gia tăng các bệnh không lây nhiễm phổ biến…) bằng các can thiệp y tế đơn thuần (chủ yếu là khám chữa bệnh và dự phòng).

Đến nay, Chương trình đã được mở rộng, hướng tới việc nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của nhân dân thông qua các can thiệp tích hợp (dự phòng, khám chữa bệnh, quản lý, nâng cao sức khỏe, trợ giúp xã hội, hỗ trợ cộng đồng…).

Tương tự, ưu tiên đối với công tác dân số - phát triển được mở rộng hơn, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với xu hướng già hóa dân số và dân số già. Ngoài ra, nâng cao chất lượng chăm sóc xã hội cho người yếu thế lần đầu tiên được coi là ưu tiên (được xây dựng thành một dự án thành phần) của một Chương trình Mục tiêu Quốc gia trong lĩnh vực y tế.

Thứ hai, Chương trình giai đoạn 2026-2035 cũng cho thấy rõ sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Bên cạnh đó, phương pháp tiếp cận theo can thiệp dọc (với đặc trưng là tập hợp các can thiệp riêng lẻ hướng tới từng vấn đề sức khỏe) được thay bằng phương pháp tiếp cận chú trọng các thành tố cốt lõi của hệ thống y tế (như y tế cơ sở, y tế dự phòng) nhằm nâng cao năng lực tổng thể.

Thứ ba, dù phạm vi rộng hơn nhiều so với Chương trình giai đoạn trước nhưng cấu trúc của Chương trình giai đoạn 2026-2035 được xem là tối ưu hơn, nhờ sự tích hợp. Cụ thể, Chương trình chỉ bao gồm 5 dự án thành phần thay vì 8 dự án thành phần của giai đoạn 2016-2020.

Thứ tư, Chương trình giai đoạn 2026-2035 có tổng vốn thực hiện lớn hơn nhiều so với giai đoạn trước. Tổng vốn thực hiện trong 5 năm đầu (giai đoạn 2026-2030) là 88.635 tỷ đồng, tức là cao hơn 4,5 lần tổng vốn thực hiện của Chương trình mục tiêu Quốc gia Y tế - Dân số giai đoạn 2016-2020.

Thứ năm, Chương trình giai đoạn tới có thời gian thực hiện dài hơn, lên tới 10 năm, phản ánh cam kết đầu tư dài hạn hơn, để đáp ứng hiệu quả những yêu cầu về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển trong tình hình mới.

Thứ sáu, nguyên tắc phân cấp, phân quyền, nâng cao tính chủ động, linh hoạt của các địa phương được đặc biệt chú trọng trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, theo đó Quốc hội quyết định tổng mức dự toán cho chương trình, Thủ tướng Chính phủ giao dự toán cho các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương theo tổng vốn chương trình, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định hoặc phân cấp cho Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định phân bổ chi tiết, điều chỉnh kinh phí các nội dung hoạt động của chương trình trong tổng mức được giao.

Bên cạnh 6 mục tiêu nêu trên, PGS Phan Lê Thu Hằng còn nhấn mạnh: Như chúng ta đã biết, thời gian gần đây, các hệ thống y tế trên toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có tiền lệ đối với hoạt động chăm sóc sức khỏe. Đó là chiến tranh thương mại, xung đột vũ trang, khủng hoảng năng lượng và biến đổi khí hậu đã gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe con người, đồng thời tạo ra những tác động hết sức tiêu cực tới việc cung ứng các sản phẩm, dịch vụ chăm sóc sức khỏe (do chuỗi cung ứng bị phân mảnh hoặc đứt gãy) cũng như gây nguy cơ đảo ngược các thành tựu hợp tác toàn cầu nhờ quá trình toàn cầu hóa.

Cùng với đó, gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm, nguy cơ bệnh dịch mới nổi, xu hướng già hóa dân số và chi phí y tế tăng vọt ngày càng trở nên phổ biến. Đại dịch COVID-19, với những tác động tiêu cực hết sức sâu rộng, một mặt đã kéo lùi nhiều thành tựu cải thiện sức khỏe trên toàn cầu, mặt khác đã cho thấy sự mong manh của các hệ thống y tế (từ các quốc gia phát triển tới các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình).

Cùng với những thách thức toàn cầu, tại Việt Nam, những thách thức đối với công tác chăm sóc sức khỏe còn trở nên phức tạp hơn do sự kết hợp thêm với những yếu tố nội tại, bao gồm các vấn đề sức khỏe phức tạp hơn (mô hình bệnh tật kép với sự kết hợp của các bệnh lây nhiễm truyền thống và các bệnh không lây nhiễm; mô hình dinh dưỡng kép với sự tồn tại đồng thời của tình trạng suy dinh dưỡng, thừa cân béo phì và thiếu vi chất dinh dưỡng), hệ thống cung ứng dịch vụ y tế còn phân mảnh và phụ thuộc nhiều vào bệnh viện, năng lực mạng lưới y tế cơ sở và hệ thống y tế dự phòng chưa theo kịp nhu cầu thực tế, trong khi nguồn lực tài chính cho công tác chăm sóc sức khỏe còn khiêm tốn.

Dù đang gặp phải những khó khách, thách thức về nhiều mặt, nhưng Bộ Y tế vẫn đang tích cực làm việc với các đối tác phát triển, các tổ chức phi chính phủ và cả những đối tác tiềm năng trong khối tư nhân nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác, huy động nguồn lực bổ trợ cho việc triển khai thực hiện Chương trình.

PGS Phan Lê Thu Hằng còn cho biết thêm: Chương trình Mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đã bám sát những định hướng ưu tiên có tính chất chiến lược đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đã xác định tại Nghị quyết số 72 NQ/TW.

Cụ thể, về quan điểm chỉ đạo, ưu tiên hướng tới việc nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của nhân dân thông qua các can thiệp tích hợp (dự phòng, khám chữa bệnh, quản lý, nâng cao sức khỏe, trợ giúp xã hội, hỗ trợ cộng đồng…) trong phạm vi Chương trình mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, phản ánh rõ những quan điểm đã xác định trong Nghị quyết số 72 NQ/TW về vai trò của sức khỏe và vị trí của người dân trong việc xây dựng, thực hiện các chính sách tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thiết kế của Chương trình giai đoạn 2026-2035 chú trọng nâng cấp, đổi mới 2 thành tố tối quan trọng của hệ thống y tế quốc gia (y tế cơ sở và y tế dự phòng), phản ánh rõ quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 72 NQ/TW yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Xác định đúng vị thế, vai trò của y tế dự phòng, y tế cơ sở, y học cổ truyền; tập trung xây dựng, hoàn thiện, nâng cao năng lực y tế dự phòng, hệ thống y tế cơ sở bảo đảm phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở, sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng; ưu tiên xây dựng, đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất, thiết bị cho trạm y tế cấp xã đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ.

Tương tự như vậy, những nhóm nhiệm vụ, giải pháp cốt lõi của Nghị quyết số 72 NQ/TW (tập trung nâng cao năng lực của y tế cơ sở, y tế dự phòng; phát triển nhân lực y tế chất lượng; vai trò chủ đạo của ngân sách nhà nước trong bảo đảm tài chính, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị y tế cho y tế cơ sở, y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe cho người thuộc đối tượng ưu tiên; chú trọng chuyển đổi số) cũng được thể hiện rất rõ trong nội dung Chương trình mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Với những điểm mới nêu trên, Chương trình Sức khỏe và Dân số giai đoạn 2026 - 2035 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng dân số, phục vụ sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

TRÍ DŨNG